Thời gian qua, công tác cải cách thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu đã mang lại những hiệu quả nhất định, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian cho toàn xã hội. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống và mang lại sự thuận lợi tối đa cho nhân dân, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các cấp, các ngành phải dứt khoát chấm dứt tình trạng yêu cầu người dân nộp các loại giấy tờ vật lý khi thông tin đã có sẵn trên hệ thống.

Vẫn còn rào cản từ tư duy "chuộng" bản cứng

Theo lộ trình số hóa, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu nhằm mục tiêu cao nhất là phục vụ nhân dân. Tuy nhiên, tính đến nay mới chỉ có 05 bộ (bao gồm Công an, Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp, Y tế và lĩnh vực Bảo hiểm xã hội thuộc Bộ Tài chính) chính thức công bố phạm vi thông tin được dùng để thay thế giấy tờ trong thành phần hồ sơ.

Thực tế tại nhiều trung tâm phục vụ hành chính công cho thấy, không ít cơ quan, tổ chức vẫn giữ thói quen cũ, yêu cầu người dân và doanh nghiệp nộp bản sao chứng thực hoặc cung cấp lại các thông tin cá nhân dù chúng đã được tích hợp đầy đủ và hợp lệ trên Ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID). Sự thiếu nhất quán trong việc giải quyết thủ tục không chỉ gây phiền hà, tốn kém thời gian, tiền bạc của đối tượng thực hiện mà còn vô tình tạo thêm áp lực công việc không đáng có cho các cơ quan hành chính, đặc biệt là tại cấp cơ sở.

Lấy dữ liệu làm nền tảng, tuyệt đối không gây phiền hà cho nhân dân

Nhằm chấn chỉnh tình trạng này, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công văn số 159/TTg-CĐS ngày 13 tháng 2 năm 2026 với những chỉ đạo vô cùng quyết liệt. Cụ thể, Thủ tướng quán triệt toàn hệ thống hành chính một nguyên tắc bất di bất dịch: Tuyệt đối không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành hoặc giấy tờ đã được tích hợp từ VNeID.

Người đứng đầu Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải khẩn trương công bố công khai, minh bạch danh mục các loại hồ sơ đã được thay thế bằng dữ liệu điện tử tại Bộ phận một cửa và trên các Cổng Dịch vụ công. Đồng thời, các cơ quan chức năng có thẩm quyền phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh và xử lý nghiêm minh những cán bộ, công chức, viên chức có hành vi vi phạm quy định về tái sử dụng dữ liệu, cố tình gây khó dễ cho người dân.

Đồng bộ thể chế và nỗ lực từ cơ sở

Kiến tạo một chính phủ số phục vụ nhân dân đòi hỏi sự chuyển mình đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Tại cấp cơ sở, các đơn vị trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính, điển hình như tại BHXH TP Đà Nẵng, đang đứng trước yêu cầu phải tiên phong trong việc đổi mới quy trình tiếp nhận, đảm bảo người dân được hưởng quyền lợi an sinh xã hội một cách nhanh gọn và không rào cản.

Để thực hiện thành công mục tiêu này, các quy định pháp luật cũng cần được cập nhật và tuân thủ triệt để, tạo bệ phóng pháp lý vững chắc cho việc cắt giảm thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.

Chuyển đổi số không phải là những phong trào hay khẩu hiệu xa vời, mà phải được đong đếm bằng sự hài lòng, tiện ích của nhân dân và doanh nghiệp. Chỉ khi dữ liệu số thực sự thay thế được sự rườm rà của giấy tờ truyền thống, nền hành chính nhà nước mới thực sự vươn tới sự hiện đại, minh bạch và kiến tạo.

Văn Phú Long